Euskal Herriko Ikastolak Europear Kooperatibaren estrategia teknopedagogiko berria Mondragon Unibertsitateko ikerketetan eta gaitasun digitalaren Europako esparruetan oinarritzen da. Proposamenak lehen hezkuntza-etapetan pantailen erabilera murriztea eta atzeratzea planteatzen du, eta ikasleak gizarte hiperdigitalizatu batean autonomiaz moldatzeko prestatzea.
Nola prestatu ditzakegu haurrak eta gazteak gizarte digitalean bizitzeko, pantailak haien ikaskuntzaren protagonista bihurtu gabe? Nola bermatu dezakegu teknologia erabiltzen jakitea, haren mende egon gabe? Galdera horiek abiapuntu hartuta aurkeztu dute Ikastolek Estrategia Digital berria. Proposamen horrek ikasleen ahalduntze digitala eta burujabetza digitala kokatzen ditu hezkuntza-proiektuaren erdigunean.
Ekimenak bi urteko hausnarketa eta lankidetza-lana biltzen ditu, eta Ikastolek garai bakoitzeko hezkuntza- eta gizarte-erronketara egokitzeko duten gaitasunean beste urrats bat da. Duela hamabost urte ikaskuntza-prozesuetan baliabide digitalak txertatzen aitzindari izan baziren, gaur egun beharrezkotzat jotzen dute haien eginkizuna berrikustea, hiperkonexioak eta eguneroko bizitzan gailuak etengabe egoteak ezaugarritzen duten errealitatearen aurrean.
Proposamenak ez dio teknologiari bizkarra eman nahi; asmo handinahiagoa du: teknologia ulertzeko, haren aukerak baliatzeko eta haren mugak ere ezagutzeko heztea. Helburua ez da ikasleek gailu gehiago erabiltzea, baizik eta gailuak noiz, nola eta zertarako erabili erabakitzeko behar dituzten gaitasunak garatzea. Azken batean, teknologia pertsonen eta ikaskuntzaren zerbitzura egotea, eta ez alderantziz.
Ikerketa zientifikoan oinarritutako estrategia
Estrategia berriaren alderdirik esanguratsuenetako bat haren oinarri zientifikoa da. Esparrua Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatearekin (HUHEZI), Amaia Arroyo koordinatzaile dela, garatutako ikerketetatik abiatuta landu da, hainbat unibertsitatetako ikertzaileen eta hezkuntza-arloko profesionalen ekarpenekin. Lanak, gainera, psikologiaren, neurozientziaren, osasun-arloaren eta osasun publikoaren ezagutzak biltzen ditu.
Ikerketa lau dokumentutan gauzatu da. Dokumentu horiek teknologiaren hezkuntza-balioa justifikatzen dute, gaitasunen sailkapenaren oinarriak aztertzen dituzte, gaitasun digitalaren sailkapen balioztatu bat eskaintzen dute eta sailkapen hori ikasgeletan praktikan jartzeko proposamenak jasotzen dituzte.
Ondorio nagusia argia da: teknologiak ikaskuntza aberastu dezake, baina ez du hori automatikoki egiten, ezta edozein egoeratan ere. Teknologiaren ekarpena hezkuntza-helburuaren, ikasleen garapen-unearen, testuinguruaren eta erabilitako metodologiaren araberakoa da. Pantaila batek, berez, ez du bermatzen ikaskuntza-esperientzia hobea izango denik; erabaki pedagogikoak zehazten du haren erabilerak balioa eransten duen ala ez.
Ikuspegi horrek bi muturrak saihesten ditu: tresna digitalak bereizi gabe baztertzea eta aurretiazko hausnarketarik egin gabe txertatzea. Ikastolek berrikuntza oinarrituaren alde egiten dute, emaitzak ebaluatzen dituen eta ikasleen garapen integrala lehenesten duen berrikuntzaren alde.
Herritar autonomoak izateko gaitasun digitalak
Estrategia gaitasun digitalaren Europako esparruekin lerrokatuta dago, bereziki DigComp esparruarekin. Horren arabera, gaitasun digitala teknologiak modu seguruan, kritikoan eta arduratsuan erabiltzeko ezagutzen, trebetasunen eta jarreren multzoa da. Halaber, DigCompEdu esparruarekin lotzen da, irakasleen gaitasun digitalen garapena bideratzen duen Europako erreferentziarekin.
Horrela, proposamenak gailuak eta aplikazioak erabiltzeko trebetasun tekniko hutsetik harago doan gaitasun digitalaren ikuspegia jasotzen du. Teknologiek nola funtzionatzen duten ulertzea, informazioaren fidagarritasuna baloratzea, pribatutasuna babestea, modu arduratsuan komunikatzea, arriskuak identifikatzea eta ingurune digitalek duten eraginaz hausnartzea ezinbesteko ikaskuntzak dira herritartasun osoa gauzatzeko.
Stefano Kluzer gaitasun digitalen adituak eta DigComp Europako esparruaren sortzaileetako batek modu positiboan baloratu du estrategia, eta esparru teknopedagogikoa hezkuntza-maila bakoitzera zehazteko erabilitako zorroztasuna nabarmendu du. Aitorpen horrek indartu egiten du printzipio orokorrak ikasgelako erabaki zehatz bihurtu nahi dituen proposamenaren garrantzia.
Ikastolek hiru maila osagarritan egituratu dute ibilbide hori: alfabetatze digitala, ezarpen digitala eta ahalduntze digitala. Lehenik, teknologia ezagutu eta ulertzea; ondoren, zentzuz erabiltzen ikastea; eta, azkenik, haren aukerei, mugei eta eraginari buruz hausnartzeko gaitasuna garatzea, norberaren erabakiak hartzeko.
Pantaila gutxiago, baliorik ematen ez dutenean
Aldaketarik esanguratsuenetako bat pantailen erabilera murriztea eta lehen hezkuntza-etapetan haien erabilera atzeratzea izango da. Haur Hezkuntzan eta Lehen Hezkuntzako lehen bi mailetan, gailuak ez dira ikasleen ohiko jardueraren parte izango. Salbuespen gisa erabiltzea beharrezkoa denean, irakasleek kudeatuko dute haien erabilera.
Gaitasun digitalaren eta pentsamendu konputazionalaren oinarriak hasieran modu analogikoan landuko dira, esperientzien, jolasaren, esperimentazioaren eta irakasleen gidaritzaren bidez. Lehen Hezkuntzako hirugarren eta laugarren mailetan, irakasleek gidatutako online jarduerak hasiko dira; bosgarren eta seigarren mailetan, berriz, gaitasun digitalen lanketa sistematizatuko da. Bigarren Hezkuntzan, teknologiaren erabilera etikoan, arduratsuan eta jasangarrian sakonduko da, horretarako berariazko ikaskuntza-esperientzia baten bidez. Esperientzia hori datorren ikasturtean ezartzea aurreikusten da.
Estrategiak, halaber, atsedenaldietan gailuak Ikastolan geratzea aurreikusten du, baita ikasleen eskubideak errespetatuko dituzten ingurune seguruak bermatzeko baldintzak ezartzea ere.
Erabaki horiek garrantzi berezia hartzen dute haurtzaroan eta nerabezaroan pantailen erabilera gehiegizkoak edo desegokiak sor dezakeen kezkaren aurrean. Esposizio luzeak, etengabeko konexioak eta sare sozialen zenbait dinamikak eragina izan dezakete atsedenaldian, arretan, jarduera fisikoan eta ongizate emozionalean. Europako Batzordeak ohartarazi du pantailen eta sare sozialen erabilera problematikoaren eta nerabeen ondoez fisiko zein psikologikoaren hainbat adierazleren arteko loturaz.
Kontua ez da arazo horien guztien errua teknologiari egoztea, ezta teknologiak eskaintzen dituen aukerak baztertzea ere. Ongizatea hezkuntza-erabaki ororen parte izan behar dela aitortzea da gakoa. Digitalki hezteak deskonektatzen ikastea ere esan nahi du: mugak jartzea, aurrez aurreko harremanak zaintzea eta denbora modu orekatuan erabiltzea.
Burujabetza teknologikoa, hezkuntza-proiektuaren zerbitzura
Estrategiaren bigarren dimentsioa burujabetza teknologikorantz aurrera egiteko ibilbide-orria da. Ikastolen ustez, autonomia pedagogikoak eskatzen du erabiltzen diren tresnak, horien hornitzaileak eta ikasleen datuak zein informazioa kudeatzeko baldintzak erabakitzeko gaitasuna ere izatea.
Horregatik, ibilbide-orriak zortzi helburu estrategiko ezartzen ditu: autonomia indartzea; Ikastolen arteko lankidetza sustatzea; software librea eta kode irekikoa lehenestea; prestakuntza indartzea; segurtasuna eta datuen babesa bermatzea; jasangarritasun digitala sustatzea; tokiko hornitzaileei eta kooperatibei laguntzea; eta erabaki teknologikoak erabaki pedagogikoekin koordinatuta hartzen direla ziurtatzea.
Eraldaketak, gainera, hezkuntza-komunitate osoaren konpromisoa behar du. Irakasleen prestakuntza eta familiekin elkarlana funtsezkoak izango dira irizpide partekatuak eraikitzeko eta ikastetxe barruko zein kanpoko ikaskuntzei koherentzia emateko.
Estrategia honekin, Ikastolek berretsi egiten dute gizartearen eta hezkuntzaren erronkei aurrea hartzeko duten borondatea, beren jardunbideak ikerketaren argitan berrikusiz eta berritzeko gaitasunari uko egin gabe. Proposatzen duten burujabetza digitala ez da gailu guztiak erabiltzen jakitea; haiekin nola bizi erabakitzeko behar diren askatasuna, irizpidea eta erantzukizuna garatzea baizik.
Izan ere, belaunaldi berriak etorkizunerako prestatzeak mundu digitalean moldatzen irakastea eskatzen du, baina baita teknologia ikasteko eta hazteko ezinbestekoak diren elementuak bazter ez daitezen bermatzea ere: jakin-mina, jolasa, pentsamendu kritikoa, giza harremanak eta osasunaren zaintza.